Şanlıurfa'da yazın açık havada yapılan her organizasyon — düğün, festival, konser, turnuva, açılış — sağlık ekibi için aynı riski taşır. Kalabalığın büyüklüğünden bağımsız olarak, temmuz ve ağustosta bizi en çok meşgul eden vaka tipi travma değil, sıcağa bağlı rahatsızlıklardır.
Bu vakaların önemli bir bölümü de önlenebilir vakalardır. Aşağıda sahada ne gördüğümüzü, ekibin ilk dakikalarda ne yaptığını ve organizatörün etkinlik öncesinde neleri hazırlaması gerektiğini anlattık.
Sıcakta çıkan vakalar tek tip değildir
"Sıcak çarpması" günlük konuşmada her şeyin adı hâline geldi. Oysa sahada birbirinden farklı tablolarla karşılaşırız:
- Sıcak krampları: Genellikle bacak ve karın kaslarında, terle sıvı ve tuz kaybeden kişilerde
- Sıcak yorgunluğu: Bol terleme, halsizlik, baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi
- Sıcakta bayılma: Çoğu zaman uzun süre ayakta bekleyen, güneşte sırada kalan kişilerde
- Sıcak çarpması: Vücudun ısı atma mekanizmasının yetersiz kaldığı, bilinç değişikliğiyle giden ağır tablo
İlk üçü saha içinde dinlendirme, serinletme ve sıvı ile toparlanabilir. Dördüncüsü zaman kaybına tahammülü olmayan bir acil durumdur.
Sıcak yorgunluğu ile sıcak çarpmasını ayıran şey: bilinç
Ekibin sahada baktığı ilk şey termometre değil, kişinin kendisidir. Sıcak yorgunluğu yaşayan biri kötü hisseder ama sorularınıza doğru cevap verir, nerede olduğunu bilir.
Kişide şaşkınlık, anlamsız konuşma, saldırganlık, dalgınlık, nöbet ya da bilinç kaybı varsa tablo artık basit bir bitkinlik değildir. Buna huzursuzluk, çok hızlı nefes alıp verme ve ciltte belirgin kızarıklık eşlik edebilir.
Yaygın bir yanlış inanış şu: "terliyorsa sıcak çarpması değildir." Doğru değil. Özellikle sahada koşan, çalışan, dans eden kişilerde terleme sürerken de ağır tablo gelişebilir. Bu yüzden ölçü terleme değil, bilinçtir.
Sahada ilk dakikalar
Sıcak çarpması şüphesinde belirleyici olan, vücut sıcaklığının ne kadar hızlı düşürüldüğüdür. Ekip sahada sırasıyla şunları yapar: kişiyi güneşten çıkarıp serin ve havalandırılan bir alana almak, fazla giysileri çıkarmak, aktif soğutmaya başlamak, yaşam bulgularını ve bilinç düzeyini takibe almak, gerekiyorsa damar yolu açmak.
Bu arada kalabalık uzaklaştırılır. Vakanın etrafını saran otuz kişi, hem havalandırmayı keser hem ekibin çalışma alanını daraltır.
Hasta yakınlarının en sık yaptığı hata bilinci bulanık birine ağızdan su içirmeye çalışmaktır; bu, suyun soluk borusuna kaçmasına yol açabilir. Bilinci yerinde olmayan kişiye ağızdan hiçbir şey verilmez. Soğutma sürerken, tablo gerilemiyorsa hasta bekletilmeden hastaneye götürülür — bu tür vakalar için sahada acil yardım ambulansı bulundurmamızın sebebi de budur. Sahada sağlık ekibi yoksa yapılacak tek şey var: 112'yi arayıp kişiyi serin bir yere almak.
Etkinlik öncesinde neleri konuşuruz
Bir organizasyon için sağlık ekibi planlarken sorduğumuz şeyler sıcak sezonunda değişir:
- Etkinlik saat kaçta başlıyor, günün en sıcak saatlerini kapsıyor mu?
- Alan gölgeli mi, yoksa açık beton ya da asfalt mı?
- Kaç su noktası var, kalabalığa göre nerede duruyorlar?
- Katılımcı profili ne — yaşlılar, çocuklar, sporcular?
- Serinletilebilecek kapalı ya da gölgeli bir alan var mı?
Bu son madde çoğu zaman atlanır. Vakayı taşıyacak gölgeli bir köşe yoksa ekip soğutmaya ambulans kabininde başlamak zorunda kalır; bu da aracı bir süre sahadan çeker.
Ekip sahada nerede durur
Sıcak günlerde konumlanmanın iki şartı vardır: ambulansın kendisi gölgede olacak ve alandan çıkışı hiçbir aşamada tıkanmayacak. Kalabalığın arkasına park etmiş bir araç, vaka çıktığında yoldan çıkamaz.
Geniş alanlarda ayrıca yaya bir ekip konumlanır. Karaköprü'de ya da Haliliye'de geniş bir bahçede yapılan bir düğünde, ambulansın kişiye ulaşmasını beklemek yerine sedyeyle yürüyen bir ekip çoğu zaman daha hızlıdır. Harran'da ve Viranşehir'de yaptığımız açık alan görevlerinde gölgesizlik tek başına planlamayı değiştiren bir etkendir.
Riski yüksek olanlar
Sıcaktan aynı ortamda herkes aynı derecede etkilenmez. Sahada özellikle takip ettiğimiz gruplar: yaşlılar, küçük çocuklar, kalp ve tansiyon hastaları, idrar söktürücü gibi sıvı dengesini etkileyen ilaç kullananlar, alkol almış kişiler ve — en çok gözden kaçanı — sahada çalışanlar. Güvenlik görevlisi, garson, teknik ekip ve kurulum personeli saatlerce ayakta, çoğu zaman koyu kıyafetle görev yapar. Vakaların azımsanmayacak bir bölümü seyirciden değil, çalışandan çıkar.
Organizatörün elinde olan üç şey
Sağlık ekibi vakayı yönetir; vakanın hiç çıkmaması ise büyük ölçüde organizasyonun kurgusuna bağlıdır. Programı günün en sıcak saatlerinden akşama kaydırmak, alanın birkaç noktasında ücretsiz ve kesintisiz su bulundurmak, kuyruk ve bekleme alanlarını gölgeye almak — bu üçü, sağlık ekibinin o gün kaç vakayla uğraşacağını doğrudan belirler.
Şanlıurfa'da birden fazla günü kapsayan organizasyonlarda ya da tekrarlayan programlarda sahada sürekli araç bulundurmak gerekebilir; bunun için ambulans kiralama düzenini etkinliğin takvimine göre kuruyoruz. Tarih belli olduğunda aramanız yeterli: 0414 314 91 91.
Sorunuz mu var?
Bu konuda ya da başka bir konuda aklınıza takılan bir şey varsa arayın. 7 gün 24 saat açığız: 0414 314 91 91
İlgili yazılar
Hipodromda ambulans görevi neden farklıdır?
Konserde en sık vaka bayılmadır. Hipodromda ise omurga travması. Aynı ambulans, tamamen farklı bir hazırlık gerektiriyor.
Yazıyı okuyun
Şantiyede ambulans bulundurma: neden gerekli, nasıl planlanır?
Şantiyede en sık görülen ciddi vaka yüksekten düşme. Bu, immobilizasyon gerektiren bir travma. Sahada bekleyen ambulansın hazırlığı buna göre olmalı.
Yazıyı okuyun